Community Supported Agriculture (CSA)

Elske Hageraats Solidaire Betaling. Eerlijk Loon

Wat is Community Supported Agriculture

Community Supported Agriculture (CSA), in Nederland ook wel gemeenschapslandbouw of pergola-landbouw genoemd, staat voor een eerlijke en korte keten: directe verkoop van producent aan consument, zonder dat er bijvoorbeeld een supermarkt tussen zit die een groot deel van de winst kan pakken, of allerlei eisen kan stellen zoals een komkommer die kaarsrecht moet zijn.

CSA bedrijven werken dus aan een eerlijke voedselketen: lokaal, duurzaam, met gezonde voeding voor een eerlijke prijs voor de boer. Je vind CSA bedrijven over de hele wereld: van Azië tot Afrika, en Amerika tot Europa. Sommige CSA’s zijn 500 hectare groot, anderen slechts een halve hectare midden in de stad. 

Hoe werkt een CSA?

Consumenten kunnen lid worden van een CSA boerderij, tuinderij, of voedselbos, en worden dan meestal ‘oogstaandeelhouder’ genoemd: ze zijn eigenaar van een deel van de oogst voor ’t seizoen waarvoor ze hebben betaald. Die oogst mogen de oogstaandeelhouders dan tijdens het oogstseizoen ophalen. Bijvoorbeeld in een groentenkrat die de tuinder voor je heeft samengesteld met groenten, fruit en kruiden die op dat moment te oogsten zijn. Op andere bedrijven kan je zelf komen oogsten: een ‘zelfoogsttuinderij’ (of ‘pick-your-own’ in het Engels). Op die manier eet je mee met de seizoenen, komt je voedsel vers van het land, legt het geen of nauwelijks kilometers af en wordt er geen energie verbruikt doordat het maandenlang in een koeling opgeslagen moet worden of verpakt moet worden in plastic. Vers, gezond en duurzaam!

Geld vooraf & gedeeld risico

Volgens het CSA principe betalen de oogstaandeelhouders vooruit, aan het begin van ’t seizoen. De boer kan dat geld dan gebruiken om te kunnen investeren in zaden, plantgoed, extra compost, mestkorrels, reparaties etc. 

Een ander belangrijk kenmerk van CSA is dat het risico niet geheeld bij de boer ligt, maar is gedeeld met de community: is er een goede oogst, dan krijgen de leden wat meer. Valt de oogst tegen – bijvoorbeeld door extreme hitte, enorme regenval en kou, of een muizenplaag – dan krijgen de leden wat minder, of producten van een iets mindere kwaliteit. 

Dit gedeelde risico, en het geld in het begin van het seizoen, zijn enorm belangrijk voor boeren en tuinders. Vooral in deze tijden met extreme hittegolven, of juist extreme regenval! Zo kunnen zij hun werk blijven doen, en zijn de consumenten gegarandeerd van smaakvolle, gezonde, biologische producten.

Verschillende vormen van CSA

Vaak zijn dit groentenpakketten, waarbij de tuinder gewassen selecteert, oogst, wast en ’t pakket samenstelt. Zo’n groentenpakket kan in sommigen gevallen worden aangevuld met een abonnement op bijvoorbeeld eieren, vlees, fruit, of een abonnement op snijbloemen.
De oogstaandeelhouders kunnen meestal kiezen tussen verschillende maten groentenpakket, bijvoorbeeld 1persoons, 2persoons en gezinspakket. De pakketten kunnen opgehaald worden op de tuinderij of soms ook op afhaalpunten, bijv. op een centrale plek in een nabijgelegen stad.
Naast groentenpakketten, zijn er ook gemengde bedrijven of veehouderijen die CSA zijn. Boerderij Veld en Beek, bijvoorbeeld, heeft als afhaalpunten in de stad zelfs eigen koelcellen, waar ze hun producten in opslaan: zuivel, vlees en inmiddels ook groenten en andere producten. Oogstaandeelhouders krijgen dan een sleutel van de koelcel. De zuivel gaat op abonnement (bijv. 1 fles melk per week) en de overige producten mogen ze zonder bestelling meenemen. Ze schrijven dat dan op de lijst en aan ’t eind van de maand wordt dit automatisch van hun rekening afgeschreven.

Bij de zelfoogsttuin (in het engels “Pick Your Own”) komen de oogstaandeelhouders zelf  oogsten van de door de tuinder aangegeven gewassen. De tuinder plaatst dan bijvoorbeeld een bordje bij de gewassen die geoogst mogen worden, zodat dit duidelijk is voor de leden. Soms geeft de tuinder een maximum aan, bijvoorbeeld ‘200 gram boontjes per persoon’. 

Het grote voordeel van zelfoogst, is dat het je als boer gigantisch veel tijd scheelt (oogsten, selecteren, wassen, bossen etc), terwijl mensen bereid zijn om dezelfde prijs te betalen als voor een pakket. Belangrijk bij zelfoogst is dat de tuinderij op fietsafstand van de leden moet liggen. Ligt ’t verder weg, dan blijkt het vaak moeilijker om leden te vinden. Verder moet je bij een zelfoogsttuin goed uitleggen waar je mag oogsten en hoe dat moet. Communicatie is dus extra belangrijk. Tot slot is alles op vertrouwen, er wordt niets / weinig gecontroleerd.

Ook bestaat er een CSA vorm tussen zelfoogst en pakketten, waarbij de tuinder alles oogst en in bulk (grote kratten of kisten) opslaat voor de oogstaandeelhouders. Bij sommige CSAs mogen de oogstaandeelhouders dan een bepaalde hoeveelheid afwegen. Bij andere CSAs wordt dit helemaal losgelaten en mag men pakken wat men wil. Ook dit gaat allemaal op vertrouwen.

Bij deze tussenvorm houd je als boer/tuinder controle over het oogsten, zodat je weet dat dit goed gebeurd. Máár bespaar je alsnog heel veel tijd omdat je niet alles hoeft af te wegen, in zakjes te stoppen of te bossen, zoals dat bij groentenpakketten wel moet.

Via deze vereniging ontwikkelen consumenten een vaste relatie met boeren en producenten uit de directe omgeving. Met de gezamenlijke inkoopkracht van de buurtmarkt worden boeren ondersteunt bij het verduurzamen van hun productiewijze en worden startende lokale ondernemers op weg geholpen.

Soms komen de consumenten erachter dat ze bepaalde producten nog missen. Ze kunnen dan aan lokale boeren in de omgeving vragen of zij dat voor hen willen produceren, en beloven dit dan af te nemen. Dat kan eventueel ook in samenwerking met boeren of producenten van verder weg voor producten zoals rijst of koffie.

De grote voordelen van CSA voor de boer

Heb je een goede oogst: dan krijgen de oogstaandeelhouders wat meer. Heb je een slechte oogst, bijvoorbeeld doordat het ineens 40 graden is, enorme droogte, extreme regen of een invasie van slakken: dan krijgen de oogstaandeelhouders wat minder of producten van mindere kwaliteit. Als boer werk je nauw samen met de natuur. Je kan nog zo je best doen, maar het weer heb je niet in de hand. Aan ziektes en plagen kan je al wat meer werken, maar ook die kunnen ineens om de hoek kijken, bijv. doordat de winters steeds zachter worden waardoor er veel meer slakken en muizen overleven en zo een ware plaag vormen. Bij CSA verkoop je dus niet de kilo’s, maar een deel van de oogst. Daardoor delen boer en consument het risico. Met andere woorden: er is een gelijkwaardige ‘machtsverhouding’ tussen consument en producent. Het inkomen van de boer is altijd gegarandeerd en het voortbestaan van de boerderij/tuinderij dus ook – net als de voedselproductie voor de oogstaandeelhouder.

Oogstaandeelhouders betalen aan het begin van het seizoen. Dat is namelijk het moment wanneer je als boer de meeste kosten hebt: zaden, plantgoed, extra compost, meststoffen, bodemanalyses en reparatie van gereedschap en machines.

Aangezien oogstaandeelhouders aan het begin van ’t seizoen betalen voor ’t hele oogstseizoen, is de boer zeker van de afzet. Bovendien kan de boer zelf bepalen wat er wanneer geoogst moet worden. Zie je dat de sla bijvoorbeeld gaat schieten, of er ineens steeds meer muizenhapjes in de bieten te voorschijn komen, dan kan je ervoor kiezen dat dat gewas die week geoogst moet worden omdat ’t anders te laat is. Zo bepaalt niet de consument, maar de natuur wat er wordt gegeten.

  • de prijs: eerlijke prijs (minstens een minimumloon) voor de boer
  • wat er geproduceerd wordt: bijv. veel verschillende variëteiten die passen bij dit klimaat en deze bodem.
    Misschien zijn er rassen die heel smaakvol zijn, maar niet lang te bewaren. Dat is bij CSA niet erg, want ze hoeven niet te worden getransporteerd naar een supermarkt of opgeslagen te worden in koelcellen.
  • de criteria: komkommers hoeven niet kaarsrecht te zijn, appels mogen een pitje hebben etc.

geen tussenhandel dus of supermarkten die het grootste deel van het geld krijgen.

Enthousiast? Zorg ook voor meer lokale, duurzame landbouw in jouw omgeving:

Onze jaarlijkse cursus agro-ecologie in de praktijk, is speciaal ontwikkeld voor mensen die zelf op een agro-ecologische CSA willen werken of er zelf een willen starten. Van Januari t/m mei krijg je praktijkles van tuinders met jarenlange praktijkervaring en leer je van alles over o.a.:

  • hoe je de bodem op kan bouwen & les over composteren
  • het maken van een teeltplan, zodat er iedere week genoeg te oogsten is voor je leden
  • ziektes, plagen en biologische bestrijding (zonder gif dus)
  • hoe je een eerlijk inkomen kan halen uit je tuinderij (solidaire betaling)
  • irrigatie, gereedschap, machines
  • de teelt van groenten, kruiden, fruit en snijbloemen
  • Landbouw & zorg
  • Toegang tot land (als je geen 80.000 euro per hectare kan betalen)

Ook loop je stage op een bedrijf naar keuze, zodat je praktijkervaring op kan doen. En zijn er verschillende excursies.
Kijk op agro-ecologie.nu/cursus

Kan je daarbij wel wat hulp gebruiken van ervaren tuinders? Neem contact met ons op. 
Wij bieden verschillende losse trainingen en o.a. ondersteuning bij:

  • Meedenken bij de start
  • Opzetten van een crowdfunding, zodat je de investeringskosten (gedeeltelijk) kan dekken én het is goede pr!
  • Sparren over je teeltplan, zodat je voldoende kan oogsten voor al je leden
  • Het begeleiden bij de invoering van Solidaire Betaling, om er een eerlijk inkomen mee te kunnen verdienen
  • Het bouwen van een website, speciaal voor CSA tuinders. Zowel ontwerp als tekst kunnen we uit handen nemen, zodat jij je kan richten op de tuin
  • En nog veel meer, om jou alle ondersteuning te bieden om je eigen CSA te starten

Wil je meer info over de mogelijkheden? Neem vrijblijvend contact met ons op via info@agro-ecologie.nu

Wil jij ook meer lokale, duurzame landbouw in jouw dorp of stad, maar wil je niet zélf een CSA tuinder worden? Kijk hieronder wat je kan doen:

  1. Heb je zelf al land beschikbaar?
    Dan kan je zelf een oproepje plaatsen voor een CSA tuinder bij:
  • Toekomstboeren
  • Warmonderhof
  • mailtje naar info@agro-ecologie.nu
    Wij sturen de oproep door naar alle oud-cursisten van de cursus Agro-ecologie in de Praktijk

2) Heb je nog géén land beschikbaar?
Zoek een groep enthousiaste mensen, en benader de gemeente of provincie. Ook kan je aankloppen bij een boer met de vraag of jullie een hectare land mogen pachten voor een CSA. Om extra kracht bij te zetten, kan je ons vragen bij jullie aan tafel te schuiven. Wij verzorgen lezingen, filmvertoningen, en schuiven graag – met onze jarenlange praktijkervaring – aan tafel bij gemeentes, provincies, scholen of boeren om ervoor te zorgen dat er ook bij jou in de buurt meer lokale, duurzame landbouw gerealiseerd kan worden. Je kan ons bereiken via info@agro-ecologie.nu

Docu "Community Supported Agriculture explained" met Nederlandse ondertiteling

Maak vrijblijvend een
1e gratis afspraak voor meer informatie

Mail: info@agro-ecologie.nu

Postadres:
AgroEcology Works
Leeuweriksweide 186
6708 LN Wageningen

Schakel JavaScript in je browser in om dit formulier in te vullen.
Naam